Hoofdartikel

Het geheim van de Grote Moskee 

5 min ontdekkings-tijd

Begrafenis en renaissance, begin februari in Parijs. Op vraag van President Macron hielden de Franse moslims er, samen met de prefecturen en andere overheidsdiensten, een nieuw overlegplatform boven de doopvont. Dat moet de dialoog bevorderen tussen de Republiek en de tweede grootste godsdienst van het land. Vanaf nu vervangt het Forum de l’islam de la France (Forif) de oude Conseil français du culte musulman (Cfcm) waarmee beide partijen bijna twintig jaar hun overleg probeerden te structureren. Zonder groot succes. De begraven Conseil was immers meer een vertegenwoordiging van Algerijnse, Marokkaanse en Turkse belangen dan van die van hun geloofsbroeders in Frankrijk. In het nieuwe forum zitten niet langer ambassades en moslimfederaties, maar vertegenwoordigers uit het veld. Van gevangenisaalmoezeniers over imams en leraren, gezondheids- en jeugdwerkers tot kunstenaars. Zij vertolken de stem van de ongeveer zes miljoen Franse moslims en hun 2.630 bidplaatsen.

Eén daarvan, zo niet de meest bekende, is de Grote Moskee van Parijs aan de place du Puits de l’Ermite, vlakbij de Jardin des Plantes. De huidige rector van de moskee, Chems-eddine Hafiz, is lid van het nieuwe Forum en treedt daarmee in de voetsporen van één van zijn illustere voorgangers, de bruggenbouwer Si Kaddour Benghabrit, rector van de Grote Moskee van Parijs van 1922 tot aan zijn dood in 1954. De realisatie van de Grote Moskee van Parijs is niet alleen zijn persoonlijke verdienste, Si Kaddour Benghabrit loodst haar ook door de moeilijkste momenten uit haar geschiedenis. 

Si is de afkorting van Sidi en klinkt even eerbiedig als het Engelse Sir. Na de Eerste Wereldoorlog staat Benghabrit in Parijs al bekend als een briljant man. Hij is hoogopgeleid, gecultiveerd en beschikt over een vrienden- en kennissenkring over religieuze, culturele, politieke en taalgrenzen heen. Ook in de internationale gemeenschap wordt hij alom gerespecteerd als the most Parisian Muslim. Het complex van de Grote Moskee is er gekomen nadat de rector bij de Franse overheid aandrong op een gebaar tegenover de duizenden moslims die in de Eerste Wereldoorlog sneuvelden pour la patrie, toen honderdduizenden Noord-Afrikanen meestreden met Frankrijk tegen Duitsland. Alleen al bij de slag van Verdun in 1916 lieten meer dan 70.000 moslims het leven. 

Als Wiedergutmachung schenkt de Republiek het gebouw aan de moslimgemeenschap van Frankrijk. De Grote Moskee van Parijs is ontworpen door Franse architecten en tussen 1922 en 1926 gebouwd. Naast een gebedsruimte beschikt ze over een bibliotheek, een madrassa (school), een restaurant met theehuis en een grote binnentuin waar, in een discrete hoek in de schaduw, haar grote bezieler rust.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt de Grote Moskee het mikpunt van nazirazzia’s. In bezet Parijs verdenkt de Gestapo rector Si Kaddour Benghabrit ervan joden in moslims te ‘veranderen’ met valse geboortecertificaten om hen op die manier te behoeden voor deportatie. Zo herdoopt hij in het grootste geheim de jonge joodse muzikant en derboeka(trommel)-virtuoos Simon Halali in de moslim Salim Halali. In 1942 wordt de rector aangehouden maar de nazi’s hebben geen bewijzen en moeten hem terug vrijlaten.

Toch loopt vanaf dan de Grote Moskee van Parijs in het vizier. Er spelen zich daar immers meerdere geheimen af. Welke? En hoe overleeft de rector het? En de Grote Moskee? Ontdek het allemaal in de intrigerende geschiedenis ‘De geheimen van de Grote Moskee’ in het boek De ziel van Parijs van Dirk Velghe, uitgegeven door Hannibal Books. Vanaf 17 februari 2022 ligt de derde druk in de boekhandel.

De Grote Moskee ligt op de Mirakelhof-wandelroute ‘Van Austerlitz tot Gainsbourg’. Geniet er mee van verse muntthee met cornes de gazelle, dattes farcies, baklava of kadaïfs met amandelen en pistachenoten, in de exotische binnentuin.