Hoofdartikel

De bijzondere kerstmis van Zoé en Désiré 

6 min ontdekkings-tijd

Omsingeld

Eind september 1870 verandert het zorgeloze leven van Zoé Guillierme en Désiré Wullems van de ene op de andere dag in een hel. Mijn Parijse betovergrootouders langs vaders kant kenden elkaar dan wellicht nog niet. Geboren in 1854 en 1852 zijn Zoé en Désiré pas zestien en achttien als de Pruisische Kruppkanonnen bulderen op de heuvels rond de stad. De troepen van de Pruisische staatsman, Otto von Bismarck, sluiten Parijs hermetisch af. Ze willen haar inwoners niet door strijd, maar door uithongering tot overgave dwingen. 

Beledigd door Bismarck had de Franse keizer Napoleon III een maand voordien de oorlog verklaard aan Pruisen. Eén maand al, nadien verliezen de Fransen de beslissende slag bij Sedan en twee weken later plaatsen de Pruisen hun  kanonnen op de heuvels rond de stad.

Al snel grazen schaapskudden en runderen op de Champs-Elysées en zijn de stadsparken omgeploegd tot moestuinen. Hun drinkwater halen de Parijzenaars uit het riviertje dat onder de onafgewerkte Opéra Garnier loopt. Eenmaal de schapen en runderen op, grijpt de honger om zich heen. Algauw zijn ook de paarden verorberd. Her en der openen ‘des boucheries canines et félines’. Honden- en kattenslagerijen. Nieuwe bordjes verschijnen op de vleeswaren: terre-neuve, basset, caniche, terrier, bouledogue…  Maar ook daaraan komt een eind.

Kat op een bedje van rat

Om het nijpend voedseltekort te lenigen rest nog één troef: de zoo van Parijs in de Jardin des Plantes. Het idee schokt menig Parijzenaar. De zoo is dé zondagsbestemming en Zoé en Désiré gaan er vol verstomming kijken naar de leeuwen, tijgers en andere exoten. Nog het meest geliefd zijn de olifanten Castor en Pollux. Net als honderden andere Parijse kinderen maakten Zoé en Désiré ritjes in de wiebelende korven op hun rug. 

Nu wordt een slachtlijst opgesteld volgens de populariteit van de dieren. Eerst gaan de minst geliefde, de reptielen, voor de bijl. Gevolgd door de kamelen, de kangoeroes en de zebra’s. Tenslotte legt de Garde nationale met enkele welgemikte dumdumkogels ook het sympathieke duo Castor en Pollux neer. Monsieur Deboos van La Boucherie Anglaise op de boulevard Haussmann koopt hun kadavers op, vilt en verkoopt ze in moten aan de betere restaurants.

Zo prijken ze op het kerstmenu 1870 van Voisin, op de hoek van de rue Saint-Honoré en de rue Cambon, tegenover de kerk van Notre-Dame-de-l’Assomption. Naast Le Consommé d’éléphant en Le Chameau rôti à L’Anglaise, staat er ook Le Chat flanqué de rats op de kaart. Kat op een bedje van rat. 

In ‘De ziel van Parijs’ prijkt het originele menu bij de geschiedenis van ‘Castor en Pollux’. Die vertelt hoe Bismarck in 1871 Duitsland één maakte op de rug van de Fransen. En op die van Castor en Pollux. 

Hoe schrijnend ook, Zoé en Désiré hebben de omsingeling overleefd. Alsook de bloedige burgeroorlog, de Commune van Parijs, die er op volgde. Enkele jaren daarna zijn ze wellicht getrouwd want in 1878, het jaar van de grote Exposition Universelle de Paris die het leed van de Frans-Pruisische oorlog moest doen vergeten, werd mijn overgrootmoeder Carolie geboren. En dan mijn grootmoeder in wiens naam de klinkers gewisseld zijn naar Coralie. De vrouw, door wie ik de smaak van Parijs te pakken kreeg .

‘De ziel van Parijs, bijzondere plekken, mensen en geschiedenissen’ van Dirk Velghe,

560 blz. met tijdsbalk, plattegronden, namenindex. Uitgeverij Hannibal Books. Bestellen of schenken als cadeau. Bestel hier direct of loop binnen bij je lokale boekhandel.

Het boek van Dirk in de pers:

“Met Dirk Velghe, ver van de betreden paden. Zijn verhalen houden niet op, de anekdotes, details, geschiedenislessen en menselijke histories, lijken onuitputtelijk”

De Tijd, 9 oktober 2021

Velghe toont Parijs als een wervelend, immer onrustig organisme waar zovele wonderlijke levens de geschiedenis kleurden, met verf, met bloed én met inkt”

De Morgen, 27 november 2021

“Met De ziel van Parijs heeft Dirk Velghe een boek geschreven waarvan het lezen bijna even leuk is als naar Parijs gaan”

Interne Keuken, Radio 1, 27 november 2021

Lenin en Joyce zijn maar twee historische vedetten die Velghe in zijn boek verzamelt. Hij is oprecht gepassioneerd door Parijs, dat voel je”

De Standaard der Letteren, 4 december 2021

Een erudiet, zwierig geschreven en onderhoudend boek”

De Standaard der Letteren, 11 december 2021